Hij die alles weten wil

Deel dit bericht:

Geboren en getogen Haarlemmer Fred van den Hoek wist wel dat zijn overgrootvader Alfons geen doorsnee leven leidde als avonturier en handelaar in Afrika. Daar bleef het jarenlang bij, tot Fred van een oud-tante de nalatenschap van Alfons erft: tientallen dozen met dagboeken, documenten, beeldjes en unieke negentiende-eeuwse foto’s. Alfons is een van de eerste bezitters van een camera en tijdens zijn reizen naar Afrika fotografeert hij uitgebreid het ongerepte landschap en de inwoners. Fred weet al snel dat hij een bijzonder verhaal in handen heeft. En zoals hij zelf zegt, ik ben best nuchter, maar dit was overweldigend.’

Tussen alle spullen vond Fred ook een onvoltooid manuscript, een vervolg op twee eerdere boeken van zijn overgrootvader. Daarop besloot Fred om zijn vakanties en vrije tijd te gebruiken om het avontuurlijke leven van zijn overgrootvader Alfons Vermeulen (1877 – 1965) te reconstrueren. Al zal hij weleens achter zijn oren hebben gekrabd, want het duurde maar liefst 10 jaar voordat het monnikenwerk wordt bekroond met de uitgave van ‘Chicongo’, het ooggetuigenverslag van het dagelijkse leven in Congo door Alfons Vermeulen. Het boek, met een tekening op de omslag van de bekende Haarlemse tekenaar Eric Coolen,  is onlangs verschenen.

In 1899 stapt Alfons aan boord van het schip de Bruxellesville om na een zeereis van bijna een maand in Congo aan te meren. Hij werd landinwaarts gestationeerd door de NAHV, een Nederlands handelsbedrijf in rubber, ivoor en andere Afrikaanse producten, om een factorij te leiden. Na 5 jaar kwam hij terug naar Nederland. Helaas was hij hier  minder fortuinlijk zodat hij voor de tweede keer naar Congo ging , nadat zowel zijn zakelijke onderneming als huwelijk strandden. Alfons trouwde in 1921 opnieuw en schreef na zijn terugkomst twee boeken over het dagelijks leven in de binnenlanden van Belgisch Congo en Frans Congo. Het eerste boek uit 1933 heette De pioniersdagen van Chicongo: Een verhaal uit het pioniersleven in den Congo.  Het vervolg hierop was De ingang der hel: Episode uit het Afrikaansche pioniersleven uit 1938.

Alfons beschrijft zijn avonturen vanuit zijn westerse blik, toch is zijn toon nergens denigrerend. Al is het taalgebruik gedateerd in onze ogen, de oprechte liefde voor Afrika, de steppe, de bewoners en hun leefwijze spat van de pagina’s af. Door de ogen van Alfons zijn we getuige van de eerste ontmoetingen tussen de West-Europese en oorspronkelijke Afrikaanse samenleving. Voor zijn bijdrage aan de ontwikkeling van Congo kreeg de Nederlandse Alfons in 1929 de Belgische ridderorde van Koning Leopold II.

Alfons zou in de vergetelheid zijn geraakt als zijn achterkleinkind Fred  zich niet om zijn erfenis had bekommerd. Op bijna elk vrij moment zat Fred gebogen over het manuscript ‘Chicongo’ en sorteerde de erfenis van zijn overgrootvader tot een dikke pil van 400 bladzijden. Het is een verslag van het alledaagse leven in Congo, over dineren met stamoudsten, hoe om te gaan met de verzengende hitte, familievreugdes, familievetes en stammenstrijd. Onderhandelen, afdingen, kopen en verkopen, het hele scala aan zakelijke en huiselijke contacten is door Alfons minutieus beschreven.

Fred redigeerde het manuscript van Alfons zonder ingrijpende wijzigingen. ‘Ik voel me zich een schatbewaarder’, zegt hij desgevraagd. Uiteraard zijn de opvattingen over wat normaal is tegenwoordig anders dan aan het begin van de negentiende eeuw, reden waarom Fred een autoriteit op het gebied van Volkenkunde inschakelt om het manuscript te toetsen op het waarheidsgehalte.  Professor Jan Vansina (1929 – 2017) van de Universiteit van Wisconsin in Madison concludeert: avonturier, handelaar, reiziger en levensgenieter Alfons Vermeulen heeft geen verhalen verzonnen, maar opgeschreven wat hij zag en ervaarde. Dat levert een fascinerend inkijkje op in een wereld die in niets meer is te vergelijken met de onze. Niet voor niets is het boek getiteld naar de naam die Alfons kreeg in Afrika: Chicongo wat zoveel zeggen wil als hij die alles weten wil.

Chicongo is te bestellen via: 

https://www.boekenbestellen.nl/boek/chicongo/9789464066128

Ter gelegenheid van de publicatie van het derde deel, heeft Fred deel 1 en deel 2 opnieuw integraal laten uitgeven.
https://www.boekenbestellen.nl/boek/de-pioniersdagen-van-chicongo/9789464066104

https://www.boekenbestellen.nl/boek/ingang-der-hel/9789464066111